Tổ chức bộ máy chính quyền xã trong làng cổ

Bộ máy chính quyền xã là một tập hợp người gồm chỉ có nam giới. Ở đời Gia Long năm thứ 4, các Chỉ tự của làng còn ghi lại đứng đầu xã là Xã trường. Bia đá Đan Sỹ xã bi kị- dựng năm Phúc Thái thứ 6 (1648) cho thấy đứng dầu làng xã lúc ấy là Quan viên Hương lão. Đến các đời sau thấy có:

+ Các hạng dân đinh đều là nam giới là những người đã đóng sưu thuế cho chính quyền được công nhận là có quyền bầu cử ở làng xã và quyền bàn bạc công việc làng xã. Có lẽ vì làng quá đông khi ra bàn việc làng, nên để có người đại biểu thay mặt cho các dân đinh là Tộc biểu. Tộc biểu là đại diện cho mỗi họ, tuyển chọn người từ 30 đến 60 tuổi là người tử tế đủ mọi mặt, không can án gì.

+ Hội đồng Kỳ mục, Hội đồng Kỳ dịch

Tộc biểu cùng các chức sắc (các quan lại làm việc nay về nghỉ hưu), các vị chức dịch là các vị đã và đang aiừ chức vụ từ xã đên lông được dự trong hội đồng, gọi là Hội đông Kỳ dịch, Hội đông Kỳ mục. rồi về sau gọi là Hội đồng Hương chính. Hội đồng trên danh nghĩa là do dân bầu cử lên từ nội bộ của mình, nhưng thực ra là gồm những người vừa có điên sản. vừa có chức vụ hay phân hàm, mà chức trách được công nhận là được đặt ra các chủ trương và biện pháp để làm việc cho làng xã. ỏng Tiên chỉ làm Chánh hội, ông Thứ chỉ làm Phó hội. Trong Hội đồng lại chọn người nào có vật lực (có từ 3 mẫu ruộng trở lên) lại biết chữ, tính nết thuần mẫn thì bầu làm Thủ quỹ, các chức Thư ký, Hộ lại cũng do Hội đồng bầu ra.

+ Các chức dịch tức là các chức viên ờ cấp xã của chính quyên quân chủ ở Trung ương, đứng đầu ở xã là:

-Lý trưởng do dân làng bầu ra mà chức trách là cùng các chức viên đương sự thực hiện các chủ trương của Hội đồng Kỳ mục và chịu trách nhiệm về việc làng trước chính quyền cấp trên như tổng, huyện, phủ… Giúp việc Lý trưởng có chức Phó lý.

-1 lương trưởng là người đặc trách việc công ích và trực tiếp chỉ đạo điều khiển tại nơi làm công ích.

+ Xã đoàn. Xã tuần là người được đặc trách đảm bảo an ninh cho làng xóm, chủ yếu là tổ chức canh gác, tuần trạ phòng ngừa trộm cướp. Đe làm tròn nhiêu vụ, ông Xã đoàn. Xã tuần được điều khiển một đội Tuần đinh hay Tuần phiên do trai tráng của giáp đến lượt cử ra. Vì làng to dân đông, Đa Sỹ xưa còn có chức Khán thủ là chức vụ chỉ có cho các xã giàu có, đứng trên Xã tuần và cũng trực tiếp với Tuần đinh nhằm tăng cường hơn nữa cho việc bảo đảm an ninh “nội hương ấp, ngoại đồng điền”. tức an ninh bên trong là làng xóm. bên ngoài là đồng ruộng, lúa má. hoa màu… cho quê hương. Cũng với lý do “dân cả xã lớn” còn có những hương hào để phụ giúp việc cho lý dịch chính thức.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *