Phát hiện khoa học từ tranh chân dung

Thỉnh thoảng để thực hiện phát minh khoa học quan trọng, chỉ cần chiếc thước kẻ, và cái bút chì. Chính bằng cách ấy, người ta đã khám phá ra quy luật vàng, mà những họa sĩ vĩ đại nhất đã áp dụng một cách thức trong công việc sáng tạo của họ.
Tiến sĩ Christopher Tyler đã hòa nhập một cách tuyệt vời giữa hứng thú cá nhân và nghề nghiệp. Về chuyên môn, ông là nhà sinh lý học thần kinh, đời tư môn đồ say đắm của nghệ thuật hội họa. Mùa hè năm trước, khi quyết định đi nghỉ phép cùng vợ một nữ họa sĩ ông thầm hứa rằng sẽ dứt khoát không nghĩ gì đến công việc. Trước đó từ khi chuyển đến Eye Reseach Institute ở San Francisco của Mỹ, Tiến sĩ Christopher Tyler làm việc hăng say chưa từng thấy. Tại đây, ông nghiên cứu vấn đề một hình hóa toán học, quá trình nhìn và phát hiện vật thể, tùy thuộc vào hình dáng, màu sắc và bố cục của chúng. Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu luật đối xứng, chính xác hơn, cơ chế sự phát hiện ra yếu tố này. Lúc nghỉ ở Asper, Tiến sĩ Christopher Tyler định bụng tạm quên hết mọi việc. Song không thể. Bệnh nghề nghiệp của Tiến sĩ Christopher Tyler bột phát, khi vợ ông vẽ xong bức tranh phong cảnh nhà nghỉ. Đạp xe tới thị trấn gần nhất, tiến sĩ Christopher Tyler mua chiếc bút chì, thước kẻ và cuốn bách khoa toàn thư về hội họa. Gần đây suốt cả ngày ông dán mắt vào những bức tranh minh họa, tiến sĩ Christopher Tyler kẻ những đường thẳng chia đôi bức tranh theo chiều thẳng đứng. Sau đó ông đối chiếu, so sánh tỉ mỉ hai nửa, song không phát hiện ra bất cứ dấu hiệu gì bất thường hoặc mang tính quy luật. Thực tế xảy ra như thế với những bức tranh phong cảnh, những bức phù điêu mang tính tôn giáo hay cho dân gian. Nhưng không phải đối với các bức chân dung… Bắt đầu từ tác phẩm của Mona của danh họa nổi tiếng Leonardo da Vinci tiến sĩ Christopher Tyler nhớ lại: Khi đặt thước kẻ để vạch trục đối xứng, tôi nhận ra rằng nó rơi đúng vào giữa con mắt trái của thiếu nữ. Bất ngờ trước điều kỳ lạ, ông tiếp tục công việc đo đạc những tác phẩm chân dung lừng danh khác, trong đa số các trường hợp kết quả lặp lại y nguyên như thế đường thẳng chia đôi bức tranh đồng thời chia đôi một con mắt. Trở về sau chuyến nghỉ phép, tiến sĩ Christopher Tyler dành hẳn vài ba ngày đến thư viện thành phố. Từng trang một, ông đo đạc hàng vạn tác phẩm trong hàng chục tập album. Trong cuộc tìm kiếm quy luật đối xướng, tiến sĩ Christopher Tyler lùi về tận thế kỷ thứ 15. Ông đặc biệt quan tâm đến những bức họ chân dung đầu tay của từng tác giả. Gộp lại, riêng trong lĩnh vực sơn dày, tiến sĩ Christopher Tyler đã đo đạc hàng nghìn tác phẩm của 265 họa sĩ. Số liệu thống kê công trình nghiên cứ được đăng trong tạp chí Discover Magazine thật là thú vị. Trong trên 1 phần 3 tác phẩm trục đối xứng chạy qua đúng giữa mắt trái. Trong 2 phần 3 số còn lại, trục đi hơi lệch, song không lớn hơn 5% chiều rộng của bức tranh. Trong tất cả các giáo trình dạy vẽ, không hề thấy điều quy định rằng con mắt hoặc thậm chí điểm giữa gương mặt phải trùng với đường trục đối xứng của bức tranh, tiến sĩ Christopher Tyler khẳng định như vậy. Thông thường các họa sĩ vẫn né tránh bố cục đối xứng bởi theo họ nó gây cảm giác tẻ nhạt. Điều đó có nghĩa rằng việc đặt con mắt vào đường đối xứng là quá trình hoàn toàn vô thức. Thậm chí đến thế hệ họa sĩ hiện đại, những người theo trường phái Picasso vốn thích đặt con mắt vào những vị trí bất ngờ nhất, trên gương mặt. Với khóe miệng thì khác, xác xuất rơi vào đường chạy giữa bức tranh chỉ bằng 30% so với con mắt? Ai cũng biết, người nghệ sĩ thực thụ bao giờ cũng hy vọng tái tạo chủ thể nhiều hơn sự giống về mặt thể chất. Họ cố gắng tái tạo cảm xúc, tình cảm và “cái hồn” của đối tượng, tiến sĩ Christopher Tyler lý giải và con mắt trở thành yếu tố thích hợp nhất. Không phải vô cớ, khi thiên hạ nói rằng, con mắt là cửa sổ của tâm hồn. Việc kéo dài hay rút ngắn một chút hình dáng cái mũi hoặc đôi tai ảnh hưởng không đáng kể đến mức độ trung thực của chân dung, trái lại, mọi sự thay đổi dù nhỏ nhất liên quan đến đôi mắt đều bị nhận ra ngay. Chỉ cần làm nhỏ chút xíu hoặc làm rộng khóe mắt đã có thể làm thay đổi hoàn toàn gương mặt, thí dụ từ con người tốt bụng thành kẻ giảo hoạt. Thay đổi chút xíu kích cỡ lòng đen con mắt, chắc chắn bạn sẽ cho hoặc bớt của đối tượng không ít cảm tình. Vậy nên không có gì lạ, khi trong tất cả các bộ phận, chính con mắt là điểm nổi bật nhất trên các bức chân dung. Chỉ một con mắt không phải đôi mắt bởi chỉ một con mắt có thể nằm trên trục đối xứng. Vì lý do gì người xem lại quan tâm nhiều nhất tới trục đường này? Có thể vì thực tế hai con mắt của chúng ta nằm rất gần nhau, tiến sĩ Christopher Tyler lý giải. Thế nên chúng ta dễ tập trung vào điểm giữa chiều dài hơn là điểm giữa chiều cao của mục tiêu quan sát. Có thể nhận ra điều này một khi bạn bắn súng ngắn. Sẽ dễ bắn trúng mục tiêu theo chiều thẳng đứng hơn là theo chiều nằm ngang. Thế nhưng có một dòng chân dung phá vỡ quy luật tiến sĩ Christopher Tyler. Đó là những chân dung các vị thánh. Đường trục đối xứng chạy qua giữa mũi, giải thích hiện tượng này, tiến sĩ Christopher Tyler khẳng định đó là hình ảnh những nhân vật không tồn tại trong thực tế. Đó không phải là chân dung con người bằng xương, bằng thịt mà nhân vật chưa ai nhìn thấy. (Theo GW số 25 tháng 8 năm 1998).
Trần Văn Đôn-Trí Thức Trẻ – số 40 – tháng 10 – 1998.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *