Nghĩa địa treo

Một trong những chiếc quan tài ở nghĩa địa treo xã Đắc Long huyện Đắc Lây – Tỉnh Kom Tum.
Tây nguyên, cuối mùa khô, xe chúng tôi xuyên qua những khu rừng bạt ngàn trên con đường đầy bụi đỏ tiến về hướng đồn biên phòng 637. Tới địa phận xã Bắc Long, huyện Đắc Lây, tỉnh Kon Tum, giữa cái không khí thoáng đãng của cao nguyên, bỗng khứu giác của chúng tôi cảm nhận thấy có mùi gì khác lạ, khó chịu… dường như là mùi của một con thú rừng bị chết đang trong thời kỳ thối rữa. Một vài người trên xe đã bắt đầu khịt mũi, hắt hơi. Thấy thế, anh cán bộ đi cùng cái ngại thông báo: “… Cái mùi đó… là vì chúng ta sắp đi qua khu rừng có nghĩa địa treo!”. Chẳng còn ai dám tin vào tai mình nữa, quả thật đây là đầu tiên trong đời chúng tôi mới được nghe thấy cụm tù “nghĩa địa treo!”. Vốn cũng đã vài lần lên công tác Tây Nguyên, tôi biết đồng bào các dân tộc ở vùng này thường có tập quán làm nhà mồ cho người thân khi từ giã cõi đời ở nghĩa địa, nhưng xác chết nhất thiết phải được cho vào quan tài và đào sâu chôn chặt dưới lòng đất, còn đằng này nghĩa địa treo”? Chúng tôi rì rầm trao đổi và không thể hình dung ra thế nào, chẳng lẽ quan tài lại được treo lủng lẳng trên những thân cây to trong rừng? Một người đề nghị anh cán bộ địa phương cho biết sự thật thế nào? Vốn ít lời, anh lặng lẽ đáp: “Sắp tới rồi đó, nghĩa địa treo ở cách đường một quãng ngắn, nếu muốn, các anh có thể nhìn tận mắt”. Không ai nói một câu nào nữa, một không khí tặng bao trùm lên xe. Tâm trạng của chúng tôi lúc này là nửa tò mò muốn biết cái “nghĩa địa treo” hình thù ra sao, nửa ngần ngại vài cái mùi khó chịu đó mỗi lúc một đậm đặc hơn… Sau cùng, dưới sự hướng dẫn của anh cán bộ địa phương, xe ô tô tắt máy, chúng tôi mang theo máy quay phim, máy ảnh theo một lối mòn nhỏ tiến về khu rừng có nghĩa địa treo. Lúc này khoảng 3 giờ chiều, ánh nắng vẫn còn đang chói chang, chiếu chênh chếch vào khu nghĩa địa. Từ xa, tôi đã nhìn thấy một quan tài được đặt trên những cái cột gỗ, phía trên có mái che, tôi đưa máy ảnh lên bấm một kiểu. Khi tiến lại gần, tôi bấm một kiểu cận cảnh. Về hình thù và kích thước chiếc quan tài này được đống theo hình chữ nhật, nấp đậy đóng mô phỏng như hình mái nhà, dài rộng hơn những chiếc quan tài ta thường thấy ở vùng xuôi. Về chủng loại gỗ, chắc chắn phải là thứ gỗ tốt, bởi tôi thấy có nhiều cỗ quan tài đã ngã sang màu đồng hun bởi mưa, nắng khắc nghiệt nhưng xem chừng chất lượng quan tài do lâu năm đã bắt đầu mục ruỗng, tôi để ý nhìn thấy nền đất rừng, theo lối chảy của rãnh nước mưa có những đốt xương chân, tay trắng ngà nằm rải rác. Với những chiếc quan tài còn tương đối mới, tôi thấy có nồi, xoong, quần áo, màn, thậm chí cả xe đạp đặt ở bên cạnh… giải thích cho sự ngạc nhiên của chúng tôi, anh cán bộ địa phương nói: “Theo tập tục của đồng bào ở đây, đó là phần gia sản được chia cho người chết”. Còn cái mùi nằng nặng, khó chịu tôi hiểu là nó lan ra từ những chiếc quan tài có vẻ còn mới… Khi tất cả đoàn rời nghĩa địa treo lên xe tiếp tục cuộc hành trình, qua lời kể của anh cán bộ địa phương, chúng tôi hiểu thêm rằng: Nghĩa địa treo là một tập tục lâu đời của người Giẽ Chiêng, một dân tộc có số lượng người không nhiều lắm ở Tây nguyên. Đời sống của đồng bào còn có nhiều khó khăn, thiếu thốn, dịch bệnh như sốt rét, bướu cổ, tả, lỵ… Cán bộ, chiến sĩ đồn biên phòng 637 đã tích cực giúp đỡ đồng bào tất cả những thứ gì mà các anh có thể làm được, nhất là công tác y tế… Bác sĩ Trần Thanh Hồng và y sĩ Nguyễn Văn Huy đã khám và chữa trị hàng trăm ca bệnh hiểm nghèo, được đồng bào coi như người ruột thịt. Thế sao các anh biên phòng không phối hợp với địa phương vận động đồng bào bỏ các tục an táng người chết theo kiểu nghĩa địa treo này đi, để thế mất vệ sinh lắm một người hỏi như vậy. Anh cán bộ địa phương hơi cúi đầu đáp với giọng có nhiều day dứt lắm: Các anh ở đồn 673 với cán bộ địa phương chúng tôi cũng đã tốn không ít công sức vào cái vấn đề nghĩa địa treo này rồi đấy. Biết là mất vệ sinh lắm, có khi nhiều thứ dịch bệnh bắt nguồn từ đây… Nhưng cũng cần phải có thời gian, bởi đồng bào chưa thông, nhưng chúng tôi sẽ quyết tâm.
Nguyễn Bá Cổn – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *