Chuyện rắc rối do thay đổi lịch

Lịch Gregory chính là thứ lịch thế giới đang sử dụng ngày nay. Sau khi Gregory điều chỉnh lại lịch, một số nước vẫn tiếp tục sử dụng lịch cũ của Caesar. Cho tới năm 1752 Vương quốc Anh và những thuộc địa ở châu Mỹ mới chuyển sang dùng lịch của Gregory. Theo lịch củ của Caesar năm 1700 là năm nhuận cộng thêm 1 ngày, nhưng theo lịch mới đó lại là một năm bình thường, như vậy so với lịch mới năm 1752 sẽ thừa ra 11 ngày. Để thay đổi đã phải quyết định tiếp sau ngày 2 tháng 9 năm đó sẽ là ngày 14 tháng 9. Tại Mỹ, cũng xảy ra không ít trục. Sử sách còn ghi lại, G. Washington, vị tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ đã sống trong thời gian lịch đang thay đổi. Khi đó, ông còn rất trẻ. Theo sử sách ngày nay, ông sinh vào ngày 22 tháng 2 năm 1732. Nhưng trong ghi chép trong gia đình, ngày sinh của ông lại là 11 tháng 2 năm 1732. Cả hai đều đúng cả. Để cho tiện. G Washington đã gọi ngày đầu là ngày sinh nhật kiểu mới, còn ngày thứ hai là sinh nhật kiểu cũ. Một nhà lãnh đạo tài ba khác của Hoa Kỳ là Benjamin Franklin, lúc đó đã 46 tuổi. Khi bị mất trắng hơn chục ngày, ông đã viết một cách khôi hài là Bạn đọc thân mến! Đừng ngạc nhiên về số ngày đã mất và đừng buồn phiền về thời gian đã mất. Hãy tự an ủi mình bằng ý tưởng này việc chi tiêu của bạn sẽ nhẹ nhàng hơn và trí óc của bạn sẽ thoải mái hơn. Những kẻ ưa chăn gối sẽ sung sướng biết bao, khi được nằm ngủ từ ngày mồng 2 cho tới tận ngày 14 trong tháng này mới phải tỉnh giấc. Có điều đối với vấn đề thay đổi lịch, nhiều người lại không thể có thái độ lạc quan như ông Franklin. Ví dụ như công nhân đòi trả lương trong những ngày đã bị bỏ mất, còn những ông chủ thì không chịu trả lương cho những ngày thợ không làm việc. Không ai chịu ai và cả hai bên đều không bằng lòng. Việc chuyển đổi sang thứ lịch mới còn kéo dài mãi tới tận đầu thế kỷ 20. Lúc này, so với lịch cũ, lịch mới đã sai khác tới 13 ngày. Tại Nga, ngày 24 tháng giêng năm 1918, Lê nin mới ký sắc lệnh về chuyển đổi lịch Pháp. Theo sắc lệnh này sau ngày 31 tháng giêng, không phải là ngày 1 tháng 2, mà sẽ là ngày 14 tháng hai. Cách mạng tháng mười Nga nổ ra nước Nga vẫn dùng lịch cũ. Theo lịch mới, ngày lịch sử này là ngày 7 tháng 11, còn theo lịch cũ, sự kiện đã diễn ra trước đó là 13 ngày, vẫn còn thuộc phạm vi tháng Mười. Cho nên ngày nay, cuộc cách mạng vẫn có tên là Cách mạng Tháng mười….
Thế kỷ 21 sẽ bắt đầu vào năm 2000?
Mỗi thứ lịch đều có năm khởi đầu được gọi là năm lịch nguyên. Đó là năm đặc biệt. Trong Dương lịch hiện hành lịch nguyên là năm chúa Jê su ra đời. Năm đó được coi là năm lịch nguyên và được tính là năm 1, lịch nguyên có nghĩa là năm gốc, tiếp sau là năm 2, 3, 4… năm trước năm lịch nguyên gọi là năm 1 trước công nguyên, trước nữa là năm 2 Trước công nguyên, 3 trước công nguyên, 4 trước công nguyên… nếu như trong tất cả các dụng cụ đo lường, số 0 thường coi điểm gốc, thì trong lịch điểm gốc lại là năm 1, không có năm 0, chính sự trái khoáy này đã gây ra cho con người không ít điều rắc rồi và một triết gia đã phải thốt lên rằng: “Không biết do tiền nhân sơ xuất, hay là một sai lầm lịch sử? Trong lịch không có năm số 0. Điều đó thật ra khó quyết đoán. Phải chăng Thượng đế muốn thử thách trí tuệ của con người, phải chăng Thượng đế muốn đùa bỡn một chút…”. Vì không có năm 0 nên năm thứ nhất trong lịch là năm 1. Đó là một chi tiết rất nhỏ, tưởng như chẳng cần phải nhắc đến. Thế nhưng, khi thế kỷ thứ 21 đã đến gần hơn, thì cuộc tranh luận về thời điểm khởi đầu của thế kỷ đã trở nên sôi nổi. Đó là vấn đề gắn liền với năm 0. Xem ra vấn đề năm 0 đã chẳng phải là chi tiết vụn vặt nữa rồi! Vậy thì thế kỷ thứ 21 sẽ bắt đầu vào năm 2000 hay là năm 2001? Để trả lời câu hỏi này ta chỉ cần nhìn về quá khứ. Như chúng ta biết, thế kỷ là 100 năm, thế kỷ 1 bắt đầu từ năm 1 và kết thúc vào năm 100. Thế kỷ thứ 2 bắt đầu từ năm 101 và kết thúc năm 200, các thế kỷ tiếp theo cũng tính tương tự như vậy. Thế kỷ 20 bắt đầu từ năm 1901 và kết thúc vào năm 2000, và thế kỷ thứ 21 sẽ khởi đầu vào năm 2001. Cách tính toán thế kỷ như vừa nói trên, đã ngự trị trong lịch sử hai nghìn năm nay, thế nhưng, điều đó hiện nay đang bị khá nhiều người phản đối. Chỉ vì một lý do nhỏ người ta đã quên mất là lịch không có năm 0. Chẳng hạn, chắc có người còn nhớ năm 1993 Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra quyết định những đứa trẻ sẽ sinh ra vào đúng 0 giờ 0 phút ngày 1 tháng 1 năm 2000 sẽ được coi là những đứa trẻ của thế kỷ 21. Như vậy thế kỷ thứ 21 được hiểu ngầm (hay hiểu nhầm?) là bắt đầu vào năm 2000!. Cuốn lịch là vật rất nhỏ bé và quen thuộc, song đằng sau nó đã có biết bao điều kỳ lạ. Câu chuyện đằng sau cuốn lịch có tới trên 5 nghìn năm lịch sử và tiểu sử của cuốn lịch đến nay vẫn còn được viết tiếp. Bởi lẽ thứ lịch chúng ta đang sử dụng hiện nay vẫn chưa thật là hoàn chỉnh.
Tất Hùng – Trí Thức Trẻ – số 29 – tháng 11 – 1996.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *