Các gò mộ tại ngôi làng cổ

Đa Sỹ là vùng đất cổ, nơi đây tiếp giáp với Hữu Hoà, Văn Nội đã được khảo sát một số di chỉ gò mộ cho thấy thuộc đời Đông Hán. Vậy Đa Sỳ với 72 gò mộ lớn nhỏ cao thẩp khác nhau từ xa xưa vẫn còn đó, cũng là dấu tích của một vùng quận huyện thuở bấy giờ (GS. Trần Quốc Vượng nói tại Hội nghị tổng kết khảo sát di tích lịch sử vãn hoá danh nhân làng Đa Sỹ tháng 6 năm 1986). Trong số các gò mộ trên thì to nhất, cao nhất là hai Đống Trê (Đổng Trê trên và Đống Trê dưới) tổng diện tích 1 mẫu 2 sào 10 thước, có hình dáng như hai con rùa đang vờn hòn ngọc. Hòn ngọc cũng là một đống nhỏ nằm xa xa chừng 300-400m ở giữa khoảng cách hai Đống Trê, mới bị san bằng do sử dụng máy cày trên đồng ruộng (vào khoảng những năm 1980). Tiếp đến là Đống Dấm rộng 4 sào là đất di tích lịch sử của Họ Hoàng Ba Chi, rồi đến các đống Đường Trạch rộng 2 sào, cao như cái đẳng; Các đổng Bán Bánh, Đồng Quýt, Đổng Mã Yên rộng hơn 1 sào; Các đổng Đường Gạo, Bồ Đa,., nhỏ hơn. Ở trong làng có hơn 50 gò đống, những nhà ở gần xâm chiếm dần, cuối cùng dân làng tổ chức bán rẻ cho những nhà ấy lấy tiền làm đường bê tông phù lên đường gạch cũ của làng. Nhiều gò đổng rất thiêng như gò Tràng Can dài 72 ngũ, chỗ rộng nhất 2 ngũ, chồ hẹp nhất 1 ngũ 2 xích 5 thốn chạy dài từ nhà cụ Hai Bách, cụ Cả Mùi, cụ Ba Kình đến nhà ông Cả Ty. Khu Vườn học cũng có 3 gò nay chỉ còn dẻo đất nhỏ ở sân nhà ông Lợi Vinh. Cả làng bây giờ chỉ còn lại hai cái lăng mà người xưa xây tại gò đấy để cả xóm thờ cúng gọi là thờ Sơn Thần của xóm.

Đường bộ có thể kể 3 đường chính:

*Đường liên huyện chạy từ nội thị Hà Đông (từ phố Bà Triệu nổi với Quốc lộ 6) về Hà Trì, Đa Sỹ, Mậu Lương đi mãi về xã Hữu Hoà (huyện Thanh Trì thành phổ Hà Nội) rồi xã Cự Khê (huyện Thanh Oai), tít tắp theo dòng Nhuệ thuý.

*Quốc lộ 70 (đường Hà Đông đi Văn Điển nối với Quốc lộ 1) nay gọi là đường 430 ở phía bên kia sông Nhuệ, chạy song song với dòng sông (đoạn qua Đa Sỹ) là địa bàn quan trọng chi phối đến Đa Sỹ (theo đường chim bay đường 70 chỉ cách Đa Sỳ chưa đầy lOOOm) cả về kinh tế lẫn quân sự.

* Đường đất chạy từ đầu làng phía Chùa Sẽ (phía Nam) là đường trục nội đồng nhưng cũng là đường giao thông quan trọng từ ngày xưa nối Đa Sỹ với các làng thuộc tổng Xốm ởphía Nam, các làng thuộc tổng La ở phía Tây và rồi đi mãi vào Chương Mỹ, Mỹ Đức…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *